لار در لغت نامه دهخدا
(شهرستان ...) شهرستان لار يکي از شهرستانهاي هشتگانه استان هفتم است و حدود آن از شمال به بخش داراب شهرستان فسا و بخش کوهک شهرستان جهرم و قسمتي از شهرستان فيروزآباد; از خاور شهرستان بندرعباس ; از جنوب خليج فارس و از باختر شهرستانهاي فيروزآباد و بوشهر.
آب وهوا - هواي شهرستان بطور کلي در تمام نقاط گرم منتهي گرماي سواحل خليج فارس . مرطوب و گرماي نقاط شمالي که در پناه ارتفاعات متعدد واقع شده اند خشک با تابستاني طولاني و بسيار گرم و سوزان و زمستاني کاملاً ملايم است بطوري که برف ابداً نميبارد.
آب شهرستان بطور کلي آب چاه و باران (که در برکه و آب انبارها جمع و نگاهداري ميشود) ميباشد و فقط در بخش جويم و قسمتي از دهستان خنج قنات و چشمه ديده ميشود و بهمين مناسبت زراعت آبي در اين شهرستان جزئي و اکثر ديمي است . ارتفاعات مهم شهرستان بطور کلي در ناحيه باختري است که همان امتداد ارتفاعات شهرستان بوشهر و فيروزآباد و سمت آنها از باختر به خاور است . در خاور شهرستان ارتفاع مهم کوه شيب است که راه بندرعباس بوسيله تنگ دالان از آن ميگذرد و در بقيه مناطق خاوري تپه هاي کم ارتفاع که اکثر شني و بعضاً گچي هستند ديده ميشود. ارتفاعات شهرستان از شمال بجنوب اجمالا بشرح زير است :
1 - کوه البرز که شهرستان جهرم را از اين شهرستان جدا ميکند و تا گردنه بزن که راه شوسه جهرم به لار از گردنه کشيده شده است امتداد دارد و بلندترين نقطه آن در حدود 210گز است . 2 - ارتفاعات بالنگستان از دهستان دزگاه شهرستان فيروزآباد امتداد يافته و از جنوب دهستان خنج گذشته و در جنوب لار با نشيب ملايمي ختم ميشود و بلندترين نقطه آن در حدود 1580 گز است . 3 - ارتفاعات گاوبست که از بخش کنگان شهرستان بوشهر امتداد دارد و ازشمال دهستان اين شهرستان گذشته و در خاور بستک خاتمه پيدا ميکند و بلندترين نقطه آن در حدود 1400 گز است . 4 - ارتفاعات بالا سياه يا گاوبندي که از شمال دهستان گله دار واقع در شهرستان بوشهر شروع و در شمال قصبه اشکنان تمام ميشود و بلندترين نقطه آن 1261 گزميباشد. 5 - ارتفاعات هفت چاه يا شاهين کوه که از ناحيه کنگان و گله دار شهرستان بوشهر امتداد يافته و در 50 هزارگزي شمال باختر بندر لنگه پايان مييابد و بلندترين نقطه آن 1600 گز و ماده ساختماني کوه سنگهاي گچي است . 6 - ارتفاعات شيب کوه که از خاور بندر عسلويه شروع و در نزديکي بندر مقام با ارتفاعات چيرو که در حقيقت کوههاي ساحلي است مربوط شده و در شمال بندر چارک ختم و بلندترين نقطه آن 335 گز ميباشد. 7 -ارتفاعات چاه مسلم که تقريباً تنها ارتفاع مهم در جنوب خاور شهرستان است . اين کوه از شمال شوره زار مهرکان گذشته و تا بندر مهتابي که آخرين حد شهرستان ميباشد در موازات ساحل خليج فارس ادامه دارد و بلندترين نقطه آن در حدود 900 گز است .
رودخانه ها - در اين شهرستان رودخانه مهمي که داراي آب دائم باشد وجود ندارد و فقط در موقع بارندگي از بعض خطالقعرها سيلابهائي جريان پيدا ميکند و زود تمام ميشود، مهمترين آنها رودخانه شور مهران ميباشد که از دهستان فرامرزان شروع و در نزديکي بندر خمير به خليج فارس ميريزد و هيچگونه استفاده زراعتي نداردو چون آبش خيلي کم است در تمام فصل قابل عبور ميباشد. شهرستان لار از پنج بخش مرکزي بستک ، لنگه ، گاوبندي ، جويم و بنارويه تشکيل شده و مجموع قراء و قصبات آن 367 و نفوس شهرستان در حدود 160000 است . زبان و مذهب - زبان اهالي فارسي محلي (در فارس دري ميگويند) درسواحل خليج فارس عربي است . مذهب اهالي تسنن و تشيع است . محصولات عمده شهرستان عبارت است از: غلات . خرما.ترياک . پنبه . تنباکو و کمي ماهي و اکثر آنها به خارج صادر ميگردد. صنايع دستي - در بخش بستک عبابافي و در بخش جويم و دهستان خنج گليم و قالي بافي معمول است بعلاوه در بندر کنگ و لنگه کرجي هاي شراعي کوچک و متوسط ساخته ميشود. راهها: 1 - راه شوسه جهرم - لار - لنگه و بندرعباس (به بندرعباس از تنگ دالان نرسيده به لار). 2 - راه شوسه بستک - دژکان بندرعباس . 3 - راه شوسه ساحلي سابق که در زمان رضاشاه پهلوي از بوشهر تا لنگه و بندرعباس امتداد يافت ولي چون تعمير نشده فعلاً چندان مورد استفاده نيست . بعلاوه راه هاي فرعي متعدد از طرف اهالي دهستانها ايجاد گرديده که در اغلب اوقات سال قابل عبور کاميون ميباشد. ايلات و عشاير - ايلات اين شهرستان عبارتند از ايلات ترک و عرب که تيره هاي مشروحه در نقاط زير سکني دارند.
1 - از ايلات ترک - تيره عمله و ايکدردر حوالي خنج و سده . تيره دوليخاني در درز و سايه بان و کرموستج ، تيره لر و نفر در صحراي باغ . تيره دوقبائي در هرمود و ميرخوند، تيره جهرمي و کوهکي در پراک و لطفي ، تيره قريش در فداع و خليلي ، تيره قره زائي در کل و پس بند، تيره مرگماري در بيدشهر و جويم .
2 - از ايلات عرب و باصري در جويم و هرم و کاريان و بيدشهر. (فرهنگجغرافيائي ايران ج 7). صاحب آنندراج گويد ولايتي از فارس در ميان کرمان و ولايت هرمز و به گرمي هوا معروف و از بلاد آنجاست فرک و طارم و زرند و کراش و بلوک سبعه با بندرعباسي قريب است . حکام آنجا را از احفاد گرگين ميلاد ميشمردند و تا زمان شاه عباس صفوي به وراثت حکومت داشتند آخرين ايشان ابراهيم خان لاري بود که درسال هزار و دو هجري اللّه ورديخان حاکم فارس او را گرفت و بخدمت شاه عباس فرستاد و سلسله ايشان منقرض شد وصاحب تاريخ عالم آرا نوشته که بعد از فتح لارستان تاجي مرصع و مکلل به درّ و ياقوت موسوم به تاج کيخسروي که به گرگين ميلاد داده بود بحضور شاه آوردند و مشهور است که کيخسرو گاه تقسيم ولايت به امرا چنانکه فردوسي گفته است :
سپاهان به گودرز کشواد داد
به گرگين ميلاد هم لاد داد.
و بعضي گويند لار را لاد نام بوده و بنام او شهرت کرده . واللّه اعلم . (آنندراج ).
منبع: http://www.mibosearch.com/Dictionary.aspx?wId=274778&DicName=dehkhoda&word=%D9%84%D8%A7%D8%B1
